Echo van de conferentie van Mgr. Athenagoras Peckstadt over de uitdadingen voor de Orthodoxe Kerk
Op zondag 19 oktober 2025 kwamen de secties Vlaams-Brabant en Brussel, Waals-Brabant en Bruxelles bijeen voor een gezamenlijke conferentie over de Orthodoxe Kerk, gegeven door Zijne Zaligheid Metropoliet Athenagoras Peckstadt, Metropoliet van België en Exarch voor Nederland en Luxemburg.
De middag begon met aanbidding van het Allerheiligste Sacrament en de relikwieën van Sint-Johannes Paulus II voor het altaar gewijd aan de pauselijke zoeaven. Na dit moment van bezinning werd de zondagsmis opgedragen door pater Sébastien Dehorter voor een eerbiedige gemeenschap.
Om 16.00 uur vond er een conferentie plaats in de crypte van de basiliek.
De voorzitters van de afdelingen Bruxelles en Vlaams-Brabant, de heren Bosteels en Bruyninckx, verwelkomden de deelnemers en introduceerden de spreker.
De conferentie vond plaats in een gezellige sfeer met een veertigtal deelnemers, waarbij de presentatie van de orthodoxe Kerk en haar uitdagingen door de Metropoliet van België centraal stond.
Hij ging uitgebreid in op de zes grote uitdagingen waarmee de orthodoxe Kerk wordt geconfronteerd.
- Het verlangen naar zichtbare christelijke eenheid
De orthodoxie streeft niet naar bestuurlijke eenheid, maar naar gemeenschap in waarheid, gegrondvest op geloof en de sacramenten. Deze eenheid wordt niet opgebouwd door diplomatie of religieuze politiek, maar door gebed, naastenliefde en trouw aan de waarheid. Ze vraagt om nederigheid, geduld en wederzijds luisteren. Ze heft verschillen niet op, maar transformeert ze in gemeenschap.
- De interne eenheid van de Orthodoxe Kerk
De betrekkingen tussen het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel en het Patriarchaat van Moskou staan onder druk. Meningsverschillen over autocefalie en de Kerk van Oekraïne, erkend door het Oecumenisch Patriarchaat in 2019, hebben een pijnlijke breuk in de orthodoxe gemeenschap veroorzaakt.
Deze recente geschiedenis van de Kerk laat zien dat interne verdeeldheid, vaak versterkt door politieke of nationalistische belangen, de getuigenis van de Orthodoxie aan de wereld verzwakt.
De oproep vandaag is om de eenheid van liefde te herontdekken, geen oppervlakkige eenheid, noch een eenheid van compromis, maar een eenheid geworteld in waarheid en getransfigureerd door barmhartigheid.
Die eenheid wordt dag na dag opgebouwd, in trouw, nederigheid en dienstbaarheid.
- Grote ethische en antropologische uitdagingen
Vandaag worden we geconfronteerd met euthanasie, manipulatie van genetisch materiaal, de co modificatie en zelfs de transformatie van het menselijk lichaam, en ideologieën die de christelijke opvatting van seksualiteit en het gezin ondermijnen.
Hierop kan de Kerk niet zwijgen of veroordelen, maar getuigen van de waarheid in liefde. De orthodoxie zegt niet simpelweg: “Dit is verboden“, maar: “Dit leidt niet tot leven.”
Want alles wat de Kerk leert, komt voort uit één enkel principe: de roeping van de mens tot gemeenschap met God. Alles wat deze gemeenschap verandert – door egoïsme, angst, overheersing of geweld – verwijdert de mens van zijn ware aard.
Christus kwam om deze gewonde gemeenschap te herstellen. De rol van de priester, biechtvader en theoloog is niet om op te dringen, maar om de kinderen van God te begeleiden, te verlichten en naar de vrijheid te leiden.
Hedendaagse ethische uitdagingen zijn niet louter sociale kwesties; ze onthullen een spirituele crisis.
De moderne mens is vergeten dat hij naar Gods beeld en gelijkenis geschapen is, en wanneer de mens God vergeet, verliest hij uiteindelijk zichzelf.
- Het gevaar van nationalisme en etnofyletisme
Een van de grootste uitdagingen waar de Orthodoxe Kerk vandaag de dag voor staat, is het kerkelijk nationalisme, dat de kerkvaders etnofyletisme noemden.
Etnofyletisme bestaat uit het ondergeschikt maken van geloof aan nationale identiteit, waarbij de natie of cultuur de maatstaf van het kerkelijk leven wordt.
Al in 1872 veroordeelde het Concilie van Constantinopel deze tendens en verklaarde etnofyletisme tot ketterij, omdat het de universaliteit van het Lichaam van Christus ondermijnt. De Kerk is niet Grieks, Russisch, Roemeens of Servisch; ze is katholiek in de volle zin van het woord, dat wil zeggen universeel. Ze overstijgt alle grenzen, alle talen, alle culturen.
Tegenwoordig wordt de Orthodoxie in bepaalde contexten ingezet voor politieke doeleinden. Metropoliet Jean Zizioulas stelde de weg van het katholicisme voor, zoals die lokaal wordt bewandeld: “Elke lokale kerk, verzameld rond haar bisschop, is volledig de Kerk van Christus, maar ze is nooit een geïsoleerde kerk. Ze leeft in gemeenschap met alle anderen, als leden van hetzelfde lichaam.”
Aartsbisschop Peckstadt nodigt ons daarom uit om onze verschillen niet als grenzen, maar als geschenken te zien. De eenheid van de orthodoxie zal niet uniformiteit zijn, maar harmonie, en deze harmonie kan alleen voortkomen uit naastenliefde.
- Secularisatie en het verlies van het besef van het heilige
De moderne maatschappij, gekenmerkt door wetenschappelijke vooruitgang en praktisch materialisme, heeft het geloof verbannen naar de private, subjectieve en zelfs folkloristische sfeer.
Dit is wat aartsbisschop Peckstadt secularisatie noemt: het verlies van het besef van Gods aanwezigheid in het dagelijks leven.
Het grootste gevaar van onze tijd is niet het atheïsme, maar de gewoonte om te leven “alsof God niet bestaat“, aldus metropoliet John Zizioulas.
De spreker herinnert ons eraan dat de orthodoxie altijd niet met angst, maar met heiligheid op secularisatie heeft gereageerd, en dat de twee grote krachten van vernieuwing binnen haar tradities altijd de liturgie en het monasticisme zijn geweest.
Secularisatie is niet onvermijdelijk, maar eerder een oproep tot een verandering van perspectief, door het getuigenis van een levend, vreugdevol en consistent geloof. Dit wordt bereikt door gemeenschappen waar de liturgie mooi, diepgaand en stralend is, en door catechese die niet alleen de leer inwijdt, maar ook het spirituele leven, en bovenal door christenen die de aanwezigheid van Christus belichamen in hun gewone leven – op het werk, in het gezin en in de samenleving.
- Jongeren en de herontdekking van het geloof
Er is een teken van hoop dat onze tijd verlicht: de terugkeer van veel jongeren tot het geloof, die vaak uit een agnostische achtergrond komen, soms onverschillig en zelfs vijandig tegenover het geloof staan. Religie. Deze jongeren willen het geloof getoond krijgen. Ze zijn gevoelig voor schoonheid en authenticiteit, voor samenhang. Hier ligt de verantwoordelijkheid van de Orthodoxe Kerk: hen geen toespraken te bieden, maar getuigenissen.
De Orthodoxe Kerk beschikt, dankzij de rijkdom van haar spirituele traditie, over onuitputtelijke schatten om deze zoektocht te voeden: de schoonheid van de liturgie, de wijsheid van de kerkvaders, het monastieke leven en het gebed van het hart dat ons leert in stilte te verblijven.
We moeten deze jongeren op hun reis begeleiden. Velen van hen komen gewond en gedesoriënteerd aan. Er moet naar hen geluisterd worden, ze moeten geduldig en teder zijn; de Kerk moet een thuis voor hen zijn, geen rechtbank, een moeder, geen rechter.
Het is door deze nieuwe generatie dat Christus zijn Kerk voortdurend vernieuwt. Als we weten hoe we hen moeten liefhebben, naar hen moeten luisteren en hun verantwoordelijkheden moeten toevertrouwen, zullen zij de architecten worden van de spirituele vernieuwing van morgen.
Tot slot erkende de Metropoliet dat deze uitdagingen immens en zelfs ontmoedigend kunnen lijken, maar verwees hij naar de kerkgeschiedenis, die ons leert dat de Heilige Geest vaak het krachtigst werkt in tijden van crisis.
Crisis, in christelijke zin, is niet slechts een tragedie; het is een moment van onderscheiding, een kairos van God.
De toekomst van de orthodoxie zal afhangen van haar vermogen om de eucharistie te herontdekken als het principe van alle theologie en al het leven, zoals Metropoliet Jean Zizioulas stelde.
♠♠♠♠♠
Na deze briljante en spiritueel geladen presentatie kregen de deelnemers de gelegenheid om talrijke vragen te stellen, zowel in het Frans als in het Nederlands.
Een gezellige receptie volgde, waarmee deze prachtige dag van gemeenschap werd afgesloten.
Jean-Louis Bosteels en Kevin Woolmore